Бүгінгі таңда азық-түлік қауіпсіздігі – елдің тұрақты дамуының басты шарты

Қ.-Ж. Тоқаев
Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету - мемлекеттік саясаттың басты басымдықтарының бірі және қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз ететін фактор
Қазақстанның және оған шектес өңірлердің азық-түлік тұрақтылығына арналған ғылыми зерттеулердің нәтижелерін талқылау, тәжірибе алмасу және оларды ілгерілету үшін ғылыми диалог алаңын қалыптастыру
Осы ғылыми-талдамалық басылымда Қазақстан Республикасының стратегиялық маңызы бар шекара маңы өңірлерінің бірі – Солтүстік Қазақстан облысының азық-түлік қауіпсіздігінің қазіргі жай-күйіне жүргізілген кешенді зерттеудің нәтижелері ұсынылған.
Зерттеу өңірлік азық-түлік жүйесінің орнықтылығын айқындайтын факторларды талдауға арналған. Атап айтқанда, агроөнеркәсіптік кешеннің жай-күйі, ауыл шаруашылығының мамандануы, әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі, демографиялық үдерістер, көлік-логистикалық инфрақұрылым, қайта өңдеу өнеркәсібінің дамуы және шекара маңы ынтымақтастығының ерекшеліктері қарастырылған.
Солтүстік Қазақстан облысының ұлттық азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлін зерттеуге ерекше назар аударылған. Өңір Қазақстан Республикасындағы астық және майлы дақылдардың ірі өндірушісі болып табылады, сүтті мал шаруашылығын, қайта өңдеу өнеркәсібін және ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын қарқынды дамытып, еліміздің агроөнеркәсіптік өндірісінің негізгі орталықтарының бірін қалыптастырып отыр.
Зерттеу Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің, Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің ресми деректері, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO), Дүниежүзілік банктің, БҰҰ Даму бағдарламасының (UNDP) және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (OECD) материалдары негізінде жүргізілді.
Жұмыста өңірдің азық-түлік қауіпсіздігінің жай-күйіне әсер ететін ішкі және сыртқы факторларға кешенді талдау жасалып, SWOT-талдау жүргізілді, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан облысының негізгі қауіп-қатерлері мен бәсекелік артықшылықтары айқындалды.
Зерттеуде Қазақстан Республикасының маңызды шекара маңы өңірлерінің бірі – Түркістан облысының азық-түлік қауіпсіздігінің қазіргі жай-күйі қарастырылады. Өңірлік азық-түлік жүйесінің орнықтылығын қамтамасыз етудегі агроөнеркәсіптік кешеннің, су ресурстарының және трансшекаралық ынтымақтастықтың рөлін талдауға ерекше назар аударылған.
Жұмыста өңірдің әлеуметтік-экономикалық және демографиялық ерекшеліктері, өсімдік шаруашылығының, мал шаруашылығының, жылыжай шаруашылығының және қайта өңдеу өнеркәсібінің жай-күйі зерттелген. Аграрлық сектордың дамуына су қауіпсіздігінің ықпалына кешенді талдау жүргізіліп, Сырдария өзені алабы мен Шардара су қоймасының өңір ауыл шаруашылығының орнықты жұмыс істеуін қамтамасыз етудегі рөлі зерделенген.
Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы ауыл шаруашылығы, сауда және су ресурстарын басқару салаларындағы трансшекаралық ынтымақтастық мәселелеріне жеке назар аударылған. Климаттың өзгеруі, су ресурстарының тапшылығы, демографиялық үдерістер және сыртқы экономикалық факторлармен байланысты Түркістан облысының азық-түлік қауіпсіздігіне төнетін негізгі тәуекелдер мен қауіп-қатерлер айқындалған.
Ресми статистикалық деректер, мемлекеттік органдар мен халықаралық ұйымдардың материалдары негізінде өңірдің азық-түлік қауіпсіздігінің жай-күйіне кешенді бағалау жүргізілген. Зерттеуде өндірістік, демографиялық, су, инфрақұрылымдық және сыртқы экономикалық факторларды ескеруге мүмкіндік беретін авторлық Шекара маңы өңірінің азық-түлік қауіпсіздігі индексі (ШӨАҚИ) қолданылған.
Зерттеу нәтижелері азық-түлік және су қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу барысында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының шекара маңы аумақтарын орнықты дамыту бағдарламаларын қалыптастыру кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Made on
Tilda